Ziek zijn van de stress

Stress wordt beschouwd als iets dat een voorname rol speelt bij het veroorzaken, het in stand houden of het verergeren van ziekten.

Stress

Het is niet moeilijk te begrijpen waarom dit zo is. Als het lichaam voortdurend in een soort alarmfase verkeert, dan verandert er ook iets in de chemische huishouding en deze veranderingen kunnen wel degelijk van invloed zijn op het ontstaan van bepaalde ziekten. Hart- en vaatziekten bijvoorbeeld, worden over het algemeen gezien als kwalen die voor een heel groot deel beïnvloed worden door de mate waarin men in stress verkeert. Stress wordt ten slotte ook als een belangrijke factor gezien bij aandoeningen als psoriasis, astma, reumatoïde artritis, eczeem, migraine en depressie.

Niet alleen is stress dus een oorzaakfactor bij chronische ziekten, op zichzelf leidt stress ook weer tot een aantal specifieke kwalen die te maken hebben met de vecht- of vluchtreactie. Mensen die voortdurend in stress verkeren, klagen over ingewandsproblemen, hartkloppingen, slapeloosheid, de neiging zomaar te gaan zweten, hoofdpijn, krampen en spierspasmen (bijv. rugpijn), misselijkheid en ademhalingsmoeilijkheden.

Hypochondrie

Als u hypochondrisch bent, betekent dat over het algemeen dat u abnormaal veel bezig bent met uw gezondheid en dat u ook bijzonder veel angst koestert om ziek te worden. De typische hypochonder is iemand die voor elk pijntje en kwaaltje onmiddellijk naar de dokter loopt, omdat hij bang is dat zo’n symptoom wel eens de voorbode zou kunnen zijn van een ernstige ziekte. Een hypochonder is ook vaak iemand die voortdurend zijn gezinsleden en vrienden lastig valt met verhalen over al zijn kwalen, of iemand die bijna paranoïde wordt als het gaat om bacteriën, besmetting, temperatuurswisselingen en allerlei andere dingen die mogelijkerwijs zijn gezondheid zouden kunnen bedreigen. Terwijl de echte hypochonder in feite geniet van zijn ziek zijn, kan het tegendeel gezegd worden van iemand met een ziektefobie, die een overdreven angst heeft ontwikkeld om een fatale ziekte te krijgen.

Veel mensen die naar de dokter gaan om hem een lange lijst van kleine kwaaltjes voor te leggen, doen dat eigenlijk alleen maar omdat ze bang zijn hun echte probleem, dat waarschijnlijk veel groter is, onder ogen te zien. Dit geldt vooral bij kwalen die in relatie staan met stress en voor huwelijks- en seksuele problemen. Wanneer het onderliggende probleem uiteindelijk is ontdekt en opgelost, verdwijnen de kleine kwaaltjes vaak vanzelf.

Depressie

Angsten en depressiviteit hebben heel veel met elkaar te maken en de reactie op stress kan vaak depressie veroorzaken. Ongetwijfeld is iedereen van tijd tot tijd gedeprimeerd, soms maar voor een paar minuten, ook soms voor een periode van dagen of soms nog langer.
Depressiviteit wordt alleen een probleem wanneer het buiten proportioneel groot wordt. Iedereen vindt het normaal wanneer iemand geheel gedesoriënteerd raakt wanneer hij een groot verdriet te verwerken heeft gehad; bijvoorbeeld de dood van een geliefd persoon. Verlies van werk of van gezondheid worden ook gezien als problemen waar iemand behoorlijk gedeprimeerd van kan raken. Maar wanneer iemand maanden of soms zelfs jaren later nog zo diep in de put zit, dan moet er wel degelijk professionele hulp geboden worden.

Als iemand probeert de problemen in zijn leven en zijn eigen gevoelens te verwerken, veroorzaakt depressie ook veranderingen in het gedrag. De manier waarop men naar de buitenwereld kijkt, raakt verstoord en gebeurtenissen die iemand normaal gesproken aan zou kunnen, worden nu het bewijs van zijn onvermogen.

Het geloof dat er geen uitweg mogelijk is, is karakteristiek voor depressie. Elke spanning wordt nog eens zo groot en hoe harder men probeert de moeilijkheden te overwinnen, des te erger wordt het. De pogingen om moeilijkheden te boven te komen, zijn echter duidelijk verschillend van de manier waarop zo iemand voorheen problemen had opgelost. En daarom heeft hij weinig kans van slagen en zijn depressie verergert.
Als de concentratie en het geheugen minder worden en de situatie ernstiger, dan bestaat er de kans dat iemand zich geheel van de buitenwereld afsluit en ophoudt tegen zijn problemen te vechten. Het kan gebeuren dat iemand zijn huis niet meer uitkomt of zelfs zijn bed niet meer verlaat. De gevoelens van te kort schieten zijn zo groot dat men zelfs zelfmoord overweegt.

Endogene depressie

Er is nog een andere veel voorkomende vorm van depressie, over de herkomst waarvan men geheel in het duister tast. Deze depressie blijkt een lichamelijke oorzaak te hebben en wordt daarom endogene depressie genoemd; zij schijnt iets te maken te hebben met een biochemische verandering in de hersenen. De depressie komt plotseling opzetten, zonder enige aanleiding.

Als u bij de dokter komt omdat u depressief bent, zal deze waarschijnlijk proberen te ontdekken om wat voor een depressie het gaat. Hij houdt daarbij in gedachten dat endogene depressie vaak gepaard gaat met ochtendslapeloosheid en veranderingen in lichaamsgewicht. Antidepressiva zijn geneesmiddelen die soms met succes kunnen worden toegepast bij endogene depressies, maar die niets uithalen wanneer het gaat om een depressie als reactie op een bepaalde gebeurtenis.

Fobieën, obsessies en dwangmatige gedachten

Zoals zoveel andere aandoeningen, worden fobieën in verband gebracht met stress en angst. Het zijn irrationele angsten (degene die ze heeft ziet ze ook als zodanig) die een reactie veroorzaken die buiten proportie is.

Obsessies zijn ook het gevolg van irrationele angsten. Iemand met een obsessie gaat bepaalde situaties niet uit de weg, maar gaat in tegenstelling daarmee een gedrag vertonen waarmee hij als het ware de situatie onder controle houdt. Net als een fobie is ook een obsessie in wezen geen buitengewoon verschijnsel; in feite gaat het om een extreme vorm van een gedrag dat iedereen vertoont.

Dwangmatige gedachten vertonen veel overeenkomsten met obsessies en fobieën. Het gaat hier om angstig makende gedachten als ‘straks spring ik uit het raam’, hoewel die handeling dan zelf niet wordt uitgevoerd.

Fobieën, obsessies en dwanggedachten zijn het hevigst wanneer men opgewonden is, vermoeid of gedeprimeerd. Er tegen vechten maakt de problemen alleen nog maar groter en professionele hulp is onontbeerlijk.